Rize
Yüzölçümü:
3.920 km²
Nüfus:
348.776 (1990)
İl Trafik No:
53
Doğu Karadeniz Bölgesinde
yer alan Rize, bölgenin en karakteristik özelliklerini gösterir. Anadolu'nun
diğer bölgelerinden coğrafi yapısıyla olduğu gibi kültürel yapısı ile de
ayrılır. Dik yamaçlı vadileri, doruklara ulaşılabilir dağları, buzul
gölleri, zümrüt yeşili yaylaları, tarihi kemer köprüleri ve kaleleri, coşkun
akan dereleri ile çok özel bir turizm beldesidir.
İLÇELER:
Rize ilinin ilçeleri;
Ardeşen, Çamlıheşin, Çayeli, Derepazarı, Fındıklı, Güneysu, Hemşin, İkizdere,
İyidere, Kalkandere ve Pazar'dır.
NASIL
GİDİLİR?
Karayolu:
Doğu Karadeniz şeridi üzerinde yer alan Rize; Trabzon-Samsun ile batıya,
Sarp Sınır Kapısı ile B.D.T. ülkelerine yine Hopa-Artvin ile güney doğuya ve
İran'a bağlanır.
Otogar Tel : (+90-464) 223
38 51
Denizyolu:
Yaz mevsiminde İstanbul'dan yapılan feribot seferleri Rize'ye kadar
uzanmaktadır.
Liman Tel : (+90-464) 612
10 71
GEZİLECEK
YERLER
Müzeler
Atatürk Evi Müzesi (Mehmet
Mataracı Konağı):
Atatürk’e ait bazı eşyalar yanında, bölgeden çıkarılan etnografik eserlerin
de sergilendiği Mehmet Mataracı Konağı’nın (Atatürk Evi Müzesi) kuzeyinde
geniş bir bahçesi vardır. 19. yüzyıl sonları sivil mimarisi özelliklerini
taşıyan yapı, iç sofalı planlı üç katlı bir evdir. İkinci katta,
kuzeydoğudaki oda, Atatürk'ün kaldığı odadır. Ulu Önder Atatürk 17 Eylül
1924 yılında Rize'yi ziyaret ettiği sırada Mataracı Mehmet Efendi’nin evinde
misafir edilmiş ve bu odada kalmıştır.
Zemin katta Rize il
merkezinden toplanan kitabeler ve mezar taşları, birinci katta ise bazı
ahşap oymalı mimari parçalar, dokuma araç gereçleri, etnografik eserler
sergilenmektedir. İkinci katta ise Atatürk zamanından kalan eşyalar,
Atatürk'e ait giysiler, Kurtuluş Savaşı ve Atatürk'e ait fotoğraflar
bulunmaktadır.
Müze Tel : (+90-464) 213
04 29
Rize Müzesi (Sarı Ev):
Sarı Ev olarak bilinen ve 19. yüzyıl sivil mimari örneği olan yapı, 1998
yılında müze olarak açılmıştır. Müzede etnografik eserler sergilenmektedir.
Etnografya Müzesi
Adres: Müftü Mah. Kirazlık
Sok. No:2 - Rize
Tel: (464) 213 04 29
Kaleler
Rize Kalesi:
Rize kent merkezinin güneybatısında yer alan kale, iç kale ve aşağı kaleden
oluşmaktadır. İlk yapım tarihi konusunda kesin bilgiler bulunmamaktadır. İç
kale M.S. 6. yüzyılda yeniden inşa edilmiş, 14. yüzyıl başlarında da
Cenevizliler tarafından aşağı surlar yapılmıştır. Kale, Osmanlı döneminde
onarılarak kullanılmıştır. Kısmen düzgün, kısmen moloz taşla yapılmış olan
iç kale surları 1,5 m. kalındığındadır ve yarım daire planlı beş kuleye
sahiptir.
Zamanında iç kaleden
kuzeydoğu ve kuzeybatıya uzanan ve denize ulaşan aşağı kaleden günümüze batı
surlarının bir bölümü ve bazı kuleler kalmıştır.
Zil Kalesi:
Ortaçağın sonlarında yapıldığı tahmin edilen kale Çamlıhemşin ilçesindedir.
Çam ormanları ile kaplı bir vadiye hâkim bir noktada bir kaya kütlesinin
üstüne moloz taşlardan inşa edilmiştir. Duvarları 1,5-2 m. kalınlıktadır.
Kalenin doğusu, güneyi ve kuzeyi doğal uçurum olup, yalnızca batı ve kısmen
kuzeyde yüksek surlar bulunmaktadır.
Kale-i Bala:
Çamlıhemşin ilçesinin 40 km. güneyindedir. 150 m. yüksekliğinde bir tepenin
üstünde kurulu kalenin MÖ. 200 yıllarında yapıldığı sanılmaktadır.
Kız Kalesi
Pazar ilçesinin batı
girişinde denizin içerisine bir kaya üzerine inşa edilmiş olup, Bizans
döneminden (M.S. 8. yüzyıl) kalmadır. Bu yapı, günümüzde tek bir gözetleme
kulesiyle ayakta durmaktadır.
Zeleki Kalesi
Çayeli ilçesinin doğusunda yer alan kale, 12. yüzyılda Bizans döneminde inşa
edilmiştir. Bu gün harap durumdadır.
Camiler
İslam Paşa Camii (Kurşunlu
Cami): Rize
kent merkezinde çarşı içindeki cami 16. yüzyıl yapısıdır. Kesme taştan
dikdörtgen planlı olup, 24 pencereli bir kubbeye sahiptir.
Gülbahar Camii:
Rize kent merkezinde bulunan cami 16. yüzyılda Yavuz Sultan Selim’in annesi
Gülbahar Hatun tarafından yaptırılmıştır. 1952 yılında bir onarım geçiren
cami kare planlı olup, bir kubbeye ve tek şerefeli bir minareye sahiptir.
Caferpaşa Camii:
Çayeli ilçesinin girişinde yer alan cami, Rize Fatihi Cafer Paşa tarafından
16. yüzyılda yaptırılmıştır. Cami basit planlı ve çatısı kiremitle
örtülüdür. Girişinde mermer kitabesi vardır.
Kaplıca ve İçmeceler
Ayder Kaplıcası ülkenin
önemli kaplıcaları arasındadır. Rize'ye 20 km. mesafedeki Andon İçmecesi
yöre halkı tarafından ilgi görmektedir. İçmecenin suyu renksiz, kokusuz ve
berraktır. Ayrıca, İkizdere-Şimşirli İçmecesi, Çayırlı Maden Suyu çeşitli
hastalıklara iyi geldiği bilinmektedir.
Şelaleler
Ağaran Şelalesi:
Çayeli'ne 12 km., Rize merkeze ise 30 km. mesafede olan ve Çayeli'nin
içinden akan Şairler deresi üzerinde bulunan Şelale, gerçek bir tabiat
harikasıdır.
Yaylalar
Kaçkar sıradağlarının
eteklerinde, Çamlıhemşin, Hemşin, ve İkizdere ilçelerinde yoğun biçimde yer
alan yaylalar, iyi korunmuş özgün mimarili evleriyle bulutların ötesinde bir
hayat sunar. Bu yaylalardan Ayder, Aşağı-Yuları Kavron, ve Anzer Yaylaları
Turizm Merkezi ilan edilmişlerdir.Bu yaylalar özellikle yaz aylarında yerli
ve yabancı turistlerin uğrak yeri olur.
Ayder Yaylası, Çamlıhemşin-Aşağı
ve Yukarı Kavran Yaylaları, İkizdere-Anzer (Ballıköy) Yaylası Turizm
Merkezi, İkizdere-Çağırankaya Yaylası, Elevit Yaylası diğer önemli
yaylalardır.
Milli Parklar
Kaçkar Dağları Milli Parkı
Kuş Gözlem Alanı
Doğu Karadeniz Dağları
İl: Trabzon, Gümüşhane,
Bayburt, Rize, Erzurum, Artvin
İlçeler: Önemli kuş
alanları içinde 32 ilçe bulunmaktadır
Yüzölçümü: 1230000
Rakım: 0 - 3932 m
Koruma: kısmen
Başlıca Özellikleri:
orman, dağ, göç geçidi
Kuş Türleri: Sakallı
akbaba (20 çift), kızıl akbaba (20 çift), kara akbaba (10 çift), kaya
kartalı (10 çift), huş tavuğu (tüm Türkiye popülasyonu bu önemli kuş
alanları içinde bulunur) ve ürkeklik popülasyonlarıyla önemli kuş alanları
statüsü kazanır. 1993 yılında yapılan bir araştırmada önemli kuş alanları
sınırları içinde kalan yedi bölge incelenmiş, bunların altısında toplam 134
erişkin erkek huş tavuğu tespit edilmiştir. Araştırma yapılan alanın darlığı
ve uygun yaşam ortamlarının genişliği göz önünde bulundurulduğunda, önemli
kuş alanlarındaki toplam huş tavuğu popülasyonunun 1000 çifti aştığı
varsayılabilir. Ancak geçen yıllar içerisinde birçok önemli yeni göç
vadisinin keşfedilmesi, bu rakamların çok daha yüksek olabileceğini
göstermektedir.Doğu Karadeniz Dağları, Türkiye'de Avrasya Yüksek Dağlık
(Alpin) biyomunu temsil etmesi dolayısıyla önemli kuş alanları statüsü
kazanan tek alandır.
Sportif Etkinlikler
Rize, yaylaları ve sarp
dağları ile doğa yürüyüşü ve dağcılığa, coşkun nehirleri ile kano ve
raftinge, 2400-3000 metre yükseklikte bulunan Buzulyalağı ve Moren
göllerinin bazıları balıkçılığa elverişli bir coğrafyaya sahiptir.
Kaçkar Dağlan hızlı akışlı
akarsuların kaynağıdır. Bunların en önemlisi Çamlıhemşin' den Ardeşen' e
doğru akıp denize dökülen Fırtına Deresi, Taşlıdere ve İyiderelerdir. Bu
derelere kanoculuk için gerekli debi rejim miktarı yeterlidir. Bu akarsular
dışında küçük büyük birçok dere mevcuttur.
Fırtına Deresi
Kaçkar Dağları (Dağcılık )
COĞRAFYA
Rize, güneyinde yer alan
dağların sahilden itibaren yükselmeye başlaması ve yüksek dağ eteklerinden
doğarak Karadeniz'e akan akarsuların yoğunluğu nedeniyle engebeli bir arazi
yapısına sahiptir. Sarp ve engebeli arazi yapısının ve iklimin de etkisiyle
ilin bitki örtüsünü ormanlar oluşturmaktadır.
Rize, yağışlı iklimi ve
çok sayıdaki yer altı su kaynakları sayesinde Türkiye'de akarsu yoğunluğu en
fazla olan illerden biridir. Rize'de yazlar serin, kışları ılıman ve her
mevsimi yağışlı bir iklim görülür.
TARİHÇE
Rize adının, M.Ö. 7.
yüzyılda başlayan kolonizasyon döneminde, yörede bol pirinç
yetiştirilmesinden ötürü kent yakınlarından geçen çaya verilen “Rhizios”
veya sonraki dönemlerde verilen “Rhizaion” dan geldiği söylenmektedir.
M.Ö. 2. bin başlarında
tarım ve hayvancılıkla uğraşan kimi toplulukların yaşadığı tahmin edilen
Rize ve çevresinin yazılı tarih dönemi, M.Ö. 7. yüzyılda Miletli
denizcilerin yaptıkları seferlerle başlamaktadır. Bu dönemde Miletliler Doğu
Karadeniz kıyılarında ticari yerleşimler kurmuşlardır. Daha sonra Kimmer,
Med ve Pers akınlarına uğrayan yöreyi MÖ. 180’de Kral Pharnakes, M.Ö. 1.
yüzyılda da Partlar ele geçirmiş olup, yöre M.S. 10 yılında Roma
egemenliğine girmiştir. M.S. 4. yüzyıldan başlayarak Sasani ve Bizans
arasında sürekli el değiştirmiş, 1071 Malazgirt Savaşı’ndan sonra Türklerin
eline geçmiş, ancak Selçukluların batıya yönelmesiyle tekrar Bizans
egemenliğine girmiştir. Rize’nin bir kısmı 1461’de diğer yöreleri de 1509’da
Osmanlı topraklarına katılmıştır. Rize, cumhuriyetin ilanından sonra, 1924
yılında il olmuştur.
NE YENİR?
Yörede lahana ve hamsinin
özel bir yeri vardır. Çünkü bütün yemek çeşitleri bunlar etrafında
yoğunlaşmıştır. Belli başlı yemek çeşitleri; Ayran doğraması, çılbır,
çırıhta, çirmulis, fasulye tavalisi, hamsili pilav, hamsili ekmek, hamsi
kuşu, hamsi tavalisi, herse, hoşme, kabak felisi, kabak sütlisi lahana
çorbası (vurma lahana), minci, muhlama, ormanlı hamsi, paluze, papara
pasmanika, pekmezli kabak , sarma (lahana sarması)dır.
Orman üst zonunun üzerinde
bulunan yaylalarda ve çayırlık alanda arıcılık yapılmaktadır. Kimyevi
maddenin henüz ulaşamadığı çiçek çeşitliliğinin ve diğer avantajların
desteklediği üretim yörede "Anzer Balı" ile dünyaca ünlüdür.
NE ALINIR?
Hala el sanatı
üretimlerinin sürdürüldüğü yörede ahşap ve el örgü ürünleri alınabilir.
Hemşin çorabı, Rize bezi (feretiko) ünlü dokumalardır. Çay sepeti, üzüm
sepeti, meyve sepeti, piknik sepeti gibi hasır örme eşyalar yörede bol
miktarda bulunmaktadır. Şimşir kaşık türleri, İskemleler, kemençe ve maket
taka alınabilecek diğer ahşap ürünlerdir. Yörenin ünlü Anzer balı
unutulmamalıdır.
LİNKLER
Rize
Valiliği http://www.rize.gov.tr
YAPMADAN
DÖNME
Yaylalara çıkmadan,
Ayder'de kaplıcaya
gitmeden,
16. yüzyıl İslam Paşa
Camii ile Ceneviz kalesinin kalıntılarını görmeden,
Yörede eski bir gelenek
olan ve özellikle Ardeşen İlçesinde yapılan Atmaca avcılığını izlemeden,
Anzer Balını tatmadan,
....Dönmeyin.
